Người viết lại công thức và tiết kiệm cho Hòa Phát 27 tỷ đồng

Dịch Covid năm 2019, trong khi nhiều chuyên gia từ miền Nam ra Bắc công tác chọn ở khách sạn trên Hà Nội chờ tình hình dịch bệnh qua đi, anh Bùi Đình Khiêm, Trưởng phòng công thức, Công ty TNHH Thức ăn Chăn nuôi Hòa Phát Hưng Yên xin ở lại trong nhà máy Hòa Phát Hưng Yên hơn một tháng không bước ra ngoài. Tối nào anh cũng xuống phòng thí nghiệm, tự tay pha màu lòng đỏ trứng gà, màu da gà, màu chân gà theo những thông số anh đã ấp ủ từ lâu nhưng chưa bao giờ có dịp kiểm chứng.

 Anh Khiêm (ngoài cùng, bên phải) cùng phòng công thức đi kiểm tra thực tế chất lượng tại nhà máy TACN Hưng Yên

Đó là khởi đầu của hành trình anh Khiêm và Phòng Công thức Hòa Phát Hưng Yên xây dựng mô hình dinh dưỡng mới: protein thấp, acid amin tiêu hóa cân đối, không kháng sinh. Mô hình mà nhiều công ty thức ăn chăn nuôi khác trên thị trường đã thử và không làm được.

Sau khi thử nghiệm và áp dụng, đến cuối năm 2025, tổng lợi ích mang lại cho Hòa Phát Feed lên tới hơn 27 tỷ đồng, trong đó riêng việc loại bỏ phụ gia cảm quan đóng góp 15,3 tỷ đồng mà không làm thay đổi bất kỳ chỉ tiêu tăng trưởng hay chất lượng sản phẩm nào.

"Tôi chưa từng nghĩ đến con số này. Mục tiêu của tôi chỉ là làm cho công thức đúng hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn,”"anh Khiêm cười nói.

Hơn một tháng ở lại nhà máy để giải bài toán mùi hôi chuồng trại

Anh Bùi Đình Khiêm học thú y, ra trường năm 2011. Thay vì chỉ đơn thuần làm việc và vận hành phòng công thức, anh dành gần hai năm làm kiểm soát chất lượng nguyên liệu, kiểm soát thành phẩm, rồi đi thực địa trang trại để nghiên cứu và tối ưu chất lượng sản phẩm. Tháng 06/2017, anh bắt đầu làm cố vấn công thức cho Hòa Phát và ký hợp đồng chính thức vào tháng 01/2018.

Những ngày đầu ngồi với bảng công thức đang dùng, anh Khiêm nhận ra có gì đó chưa thực sự hợp lý. Hương sữa, vị ngọt tố, bột phô mai, calcium lactate đã nằm trong công thức từ trước khi anh vào nghề, như cách hàng chục công ty trong ngành đang làm. Nhưng điều thực sự khiến anh trăn trở không phải là những phụ gia đó, mà là thứ anh nhìn thấy mỗi lần đi thực địa trang trại heo là đều có mùi hôi do khí amoniac từ phân heo. Đây là hệ quả trực tiếp của lượng đạm dư thừa trong khẩu phần mà con vật không hấp thu được, thải ra ngoài môi trường.

Lúc đó, nhiều công ty phụ gia liên tục tiếp cận các trang trại với đủ loại giải pháp xử lý mùi từ bên ngoài, nhưng vấn đề vẫn còn đó vì không ai chạm đến gốc rễ.

"Tôi bắt đầu đặt câu hỏi: Nếu con vật không hấp thu hết đạm, tại sao mình vẫn cho nhiều đạm vào công thức? Nhưng câu trả lời tôi nhận được từ nhiều người là: Lâu nay vẫn vậy. Và đó chính là thứ tôi muốn thay đổi," anh Khiêm kể.

Trước khi đưa ra bất kỳ quyết định thay đổi nào, anh Khiêm đều đi khắp các vùng miền từ Bắc vào Nam để lắng nghe trực tiếp ý kiến của người chăn nuôi, người vận hành trang trại về chất lượng sản phẩm. Anh muốn chắc chắn rằng những gì mình sắp làm xuất phát điều chỉnh và nghiên cứu phải từ thực tế, không phải từ phòng thí nghiệm nhìn ra. Anh mang câu hỏi đó theo suốt những năm tiếp theo. Những đêm một mình trong phòng thí nghiệm mùa dịch năm 2019 chính là lúc anh có đủ thời gian để tìm câu trả lời bằng thực nghiệm.

Song song với bài toán dinh dưỡng, anh Khiêm còn đặt ra mục tiêu loại bỏ hoàn toàn kháng sinh khỏi công thức thức ăn chăn nuôi, điều anh đã ấp ủ từ năm 2015 trước khi về Hòa Phát. Với anh, kháng sinh trong chăn nuôi không chỉ là câu chuyện của trang trại mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng kháng thuốc trong cộng đồng, đến sức khỏe của người dân.

"Chính Hòa Phát cho tôi môi trường và cơ hội để làm được điều đó," anh nói.

Tự xây công thức dinh dưỡng riêng cho Thức ăn Chăn nuôi Hòa Phát

Năm 2021, đơn vị tư vấn nước ngoài mà Hòa Phát hợp tác nhiều năm ngừng hoạt động tại Việt Nam. Phần lớn công thức premix trước đó do phía chuyên gia thiết kế, đội ngũ nội bộ không nắm được toàn bộ chi tiết. Người xung quanh hỏi anh Khiêm: Không còn ai bên ngoài hỗ trợ nữa, anh tính sao?

"Chúng ta hoàn toàn có thể tự làm được tại Thức ăn Chăn nuôi Hòa Phát," anh Khiêm quyết đoán trả lời.

Lúc đó anh Khiêm mới hơn 30 tuổi, vào Hòa Phát chưa được bốn năm. Anh kể rằng ngày đó nhiều nhiệt huyết lắm, và cũng từng nghĩ tới chuyện nếu thất bại thì Hòa Phát sẽ thay thế mình. Nhưng đã nói thì phải làm, đã làm thì không lùi.

Phòng Công thức do anh Khiêm dẫn dắt triển khai đồng thời theo ba hướng lớn là loại bỏ hoàn toàn kháng sinh khỏi công thức, áp dụng chương trình đạm thấp dựa trên cân đối acid amin tiêu hóa chính xác và rà soát toàn bộ nhóm phụ gia cảm quan dựa trên hiệu quả thực tế thay vì thói quen sử dụng lâu năm. Trước khi triển khai ra thị trường, anh đưa vào thử nghiệm nội bộ, tự đi thực địa các trại của Hòa Phát, hỏi từng người trực tiếp vận hành chuồng trại.

 Anh Khiêm cùng phòng công thức nghiên cứu, đánh giá về dòng sản phẩm 06S Farm và 07S Farm để tối ưu trên thị trường

Và kết quả vượt ngoài kỳ vọng: Các chỉ số tăng trọng và tiêu tốn thức ăn không những không giảm mà mùi hôi chuồng trại còn giảm rõ rệt, lượng khí amoniac phát thải ra môi trường ít hơn. Bài toán dinh dưỡng hóa ra đang giải quyết đồng thời cả bài toán môi trường.

Theo anh Khiêm, để sản phẩm đến được với thị trường, còn một chặng rất khó nữa phải vượt qua. Bởi người chăn nuôi quen mở bao thức ăn ngửi mùi rồi mới tin, khi cái mùi đó không còn thì họ nghi ngờ trước khi chịu đọc bất kỳ con số nào.

"Phần lớn công việc thuyết phục thị trường là công của đội kinh doanh, đặc biệt là anh Hoàng Văn Công, người đã hiểu và chuyển tải lại những lý giải kỹ thuật của tôi đến từng khách hàng, giúp thị trường dần chuyển từ đánh giá bằng cảm quan sang đánh giá bằng hiệu quả thực tế. Những người còn ở lại đã cùng nhau kiên trì, và kết quả thực tế dần chứng minh hướng đi đó", anh Khiêm chia sẻ thêm.

Làm lợi 27 tỷ đồng nhờ công thức protein thấp, không kháng sinh

Công ty Thức ăn Chăn nuôi Hòa Phát hiện là đơn vị đầu tiên trong ngành thức ăn chăn nuôi Việt Nam triển khai thành công mô hình protein thấp, acid amin tiêu hóa cân đối và không kháng sinh.

Tham gia các hội thảo quốc tế gần đây, anh Khiêm nhận ra nhiều nước trong khu vực mới bắt đầu đi theo hướng này mà Hòa Phát đã triển khai từ sáu năm trước. Khi nhiều đơn vị còn đang dè dặt thử nghiệm, Hòa Phát đã đi trước, nắm bắt xu hướng sớm và chủ động kiểm chứng bằng kết quả thực địa thay vì chờ thị trường chứng minh. Đó cũng là lúc mô hình này được nhân rộng ra cả hai miền của Thức ăn Chăn nuôi Hòa Phát, trở thành nền tảng tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả chăn nuôi bền vững.

Anh Khiêm giới thiệu đến các đại lý dòng sản phẩm "Thức ăn dành cho heo nái cao sản S-FARM" dành cho heo thịt giúp cải thiện hệ số chuyển hóa thức ăn, tối ưu chi phí, nâng cao năng suất và đặc biệt là cải thiện rõ rệt môi trường chăn nuôi

"Nếu ngành thức ăn chăn nuôi Việt Nam chuyển sang không kháng sinh, đạm thấp, tối ưu dinh dưỡng, tôi nghĩ đó mới là thành công lớn nhất”, anh Khiêm nói.

Khi giải thích công việc của mình với người thân, anh Khiêm không dùng chỉ số kỹ thuật. Anh nói rằng trại gà ở Phú Thọ một ngày sản xuất gần một triệu quả trứng, trong khi dân số cả tỉnh Phú Thọ cũ khoảng 1,5 triệu người. Mỗi ngày, anh đang chịu trách nhiệm dinh dưỡng cho lượng thực phẩm đó vào bếp ăn người dân, cùng với hơn 800 nghìn con heo thịt xuất chuồng mỗi năm và hơn 300 nghìn tấn thức ăn chăn nuôi. Với anh, trách nhiệm đó không nằm ở con số làm lợi mà nằm ở chất lượng bữa ăn của người dân Việt Nam mỗi ngày.

Anh Khiêm kể rằng, làm việc ở một tập đoàn lớn như Hòa Phát, quy mô và trách nhiệm hoàn toàn khác. Một thay đổi trong công thức có thể ảnh hưởng đến rất nhiều sản phẩm, nhiều trang trại và rất nhiều người chăn nuôi. Chính áp lực đó buộc mỗi quyết định phải được suy nghĩ thật kỹ, vì phía sau nó là cả một hệ thống. Điều anh học được nhiều nhất từ những người đi trước ở Hòa Phát là không nói nhiều về lý thuyết mà tập trung vào việc làm sao để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả nhất, thực tế nhất.

 Anh Khiêm (bên trái, ngoài cùng) cùng Ban lãnh đạo Công ty tại sự kiện kỷ niệm 10 năm thành lập 

Nhìn lại hành trình từ những đêm một mình trong phòng thí nghiệm đến con số làm lợi 27 tỷ đồng, anh Khiêm chia sẻ: "Hòa Phát rèn cho tôi không phải chỉ là chuyên môn hay kỹ thuật. Đó là bản lĩnh được tôi luyện qua từng quyết định thực tế: dám đặt câu hỏi với thứ lâu nay không ai nghĩ cần hỏi, dám tự xây hệ thống khi không còn chỗ dựa bên ngoài, dám chịu trách nhiệm với kết quả khi mọi thứ còn chưa chắc chắn. Ở Hòa Phát, mọi thứ được đánh giá bằng hiệu quả thực tế, không có chỗ cho hình thức. Áp lực đó buộc tôi phải trưởng thành nhanh hơn, tư duy rõ ràng hơn và dám dấn thân vào những thứ chưa có tiền lệ."

 Ở Hòa Phát, mọi thứ được đánh giá bằng hiệu quả thực tế, không có chỗ cho hình thức. Áp lực đó buộc tôi phải trưởng thành nhanh hơn, tư duy rõ ràng hơn và dám dấn thân vào những thứ chưa có tiền lệ

Với anh Khiêm, đó chính là cách Hòa Phát tôi luyện mỗi cá nhân. Hành trình tôi luyện không phải bằng lý thuyết mà bằng những thử thách thực tế, những quyết định không có đường lùi và những kết quả phải tự mình chứng minh.